Маргааш буюу 24-ны өдөр Ерөө гол Дулаанхаан сум орчимд усны түвшин 25 см нэмэгдэж, үерийн аюултай түвшинд дөхөн үерлэх төлөвтэй байна.

Иймд дээрх голууд болон гол мөрний сав дагуу суурьшиж, нутаглаж буй малчид, тариаланчид , аж ахуйн нэгж байгууллага, аялаж, амарч, зугаалж яваа ард иргэд үерийн аюулаас сонор сэрэмжтэй байж, голын эрэг хөвөө дагуу бууж сууршихгүй байх, бага насны хүүхдэд тавих анхаарал халамжаа сайжруулах, голруу зориулалтын болон зориулалтын бус хөвөгч ашиглан орохгүй байхыг анхааруулж байна.

Хуралдааны эхэнд Улсын Их Хурлын гишүүн Р.Сэддорж нарын 36 гишүүний өргөн мэдүүлсэн Сургуулийн өмнөх болон ерөнхий боловсролын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл, хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийг хэлэлцэх, эсэх хэлэлцүүлгийг явуулав.

Хууль санаачлагчийн илтгэлийг Улсын Их Хурлын гишүүн Р.Сэддорж танилцуулав. Манай улсын малтай өрхийн тоо 2022 онд 248,3 мянга болж өссөн бөгөөд нийт малчдын дунд 15-44 хүртэлх насны малчид 26.9 хувь, 35-44 хүртэлх насны малчид 58.5 хувь, 55-аас дээш насны малчид 14.6 хувийг тус тус эзэлж байжээ. Сүүлийн 3 жилд 15-34 насны залуу малчдын тоо 2.9 нэгж хувиар буюу 7.0 мянгаар багасаж, 35-59 насны малчдын эзлэх жин 1.7 нэгж хувиар буюу 8.8 мянгаар нэмэгдсэн байна.

Залуу малчдын тоо жилээс жилд буурч байгаа нь малчдын залгамж халаа алдагдах, дунд болон ахмад малчдын тоо өсөх хандлагатай, хөдөлмөрийн насны малчдын дунд насжилтын өөрчлөлт нэлээд явагдаж байгааг зайлшгүй анхаарч бодлогын хариу арга хэмжээ авах шаардлагатай гэж хууль санаачлагчид үзжээ. Малчин өрхийн  хүүхэд зургаан наснаас сургуульд суралцах нь тэдний амьдралд хүндрэл бэрхшээл үүсгэж, олон талын сөрөг үр дагавар дагуулж буй тул малчдын өөрсдийнх нь хүсэлтийн дагуу тухайн онд найман нас хүрэх хүүхдийг ерөнхий боловсролын сургуульд элсүүлэн суралцуулах, малчин өрхийн хүүхдийн 1, 2 дугаар ангийн сургалтыг хуульд заасан журмын дагуу зайнаас болон цахимаар явуулахаар хуулийн төсөлд тусгажээ.

Хууль санаачлагчийн илтгэлтэй холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн О.Саранчулуун, Д.Рэгдэл, П.Ганзориг, Л.Энх-Амгалан нар асуулт асуусан юм. Хуулийн хэзээнээс, хэрхэн хэрэгжүүлэх, энэ талаар Засгийн газар ямар байр суурьтай байгаа, хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдээ асардаг болон бусад нөхцөл, шаардлагаар зайнаас болон цахимаар сургалтад хамруулж буй эцэг, эхчүүдийн туршлага, урьд өмнө манай улсад хэрэгжүүлдэг байсан шавь сургалт зэрэг арга хэлбэрүүд, туршлагыг хэр судалсан тухай, мөн зайны болон танхимын сургалтын чанарын зөрүүг хэрхэх зэргийг асууж, хууль санаачлагчаас хариулт авсан юм. Улсын Их Хурлын гишүүн, Засгийн газрын гишүүн, Боловсролын сайд Л.Энх-Амгалан суралцах арга хэлбэрийн болон элсэлтийн насны зөрүү байхгүй байгаа үед ч хот, хөдөөгийн сургалтад чанарын ялгаа их болсныг дурдаж, хуулийг хэрэгжилтийг хэрхэн чанартай зохион байгуулах, сурлагын хоцрогдол үүсгэхгүй байх зэрэгт анхаарах шаардлагатайг тэмдэглэв.

Улсын Их Хурлын гишүүн О.Саранчулуун, Д.Рэгдэл нар хуулийн төслийг дэмжиж байгаагаа илэрхийлж үг хэллээ. Санал хураалт явуулахад Байнгын хорооны хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх буюу 70.6 хувь нь Сургуулийн өмнөх болон ерөнхий боловсролын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийг үзэл баримтлалын хүрээнд хэлэлцэх нь зүйтэй гэж үзлээ.

“Төр, засаг тогтвортой ажиллавал намын гишүүд, дэмжигчид болон иргэдийн сэтгэл зүй ч тогтвортой байдаг” хэмээн Г.Буянхүү дарга ярьж байлаа. “Ардын нам-Ард түмэндээ” аяны хүрээнд Монгол Ардын намын Нарийн бичгийн дарга Ө.Золбаяраар ахлуулсан Өмнөговь аймгийн Монгол Ардын намын хорооны дарга Д.Энхболд, Номгон сумын Засаг дарга Г.Буянхүү, Номгон сумын Монгол Ардын намын хорооны дарга Б.Даваа, дэд дарга Х.Бат-Эрдэнэ, аймгийн ИТХ-ын Төлөөлөгч Б.Баянмөнх, Стратеги академийн эрдэм шинжилгээний ажилтан С.Оролмаа нарын бүрэлдэхүүнтэй баг Номгон суманд энэ сарын 18-нд ажиллав. Энэ үеэр Номгон сумын Засаг дарга Г.Буянхүүтэй дээрх яриаг өрнүүлсэн юм.  

“Ардын нам-Ард түмэндээ” аяны хүрээнд Монгол Ардын намын Нарийн бичгийн дарга Ө.Золбаяр сумын Монгол Ардын намын хорооны гишүүд, дэмжигчидтэй уулзалт хийж, намын дэвшүүлсэн бодлого, Засгийн газрын үйл ажиллагаа, шийдвэрийн талаар мэдээлэл өглөө. Намын Нарийн бичгийн дарга Ө.Золбаяр “Монгол Ардын намын дарга Н.Учрал 31 дэх Их хурал дээр “Ардын нам ард түмэндээ эргэн ирнэ” гэж хэлсэн. Ардын нам анхан шатны байгууллагуудаараа хүрч ажиллаж байгаа нь ард түмэндээ эргэн ирж байгаагийн илрэл” гэдгийг уулзалтын эхэнд онцоллоо. Өнгөрсөн хугацаанд улсын хэмжээнд 7,619 хоршооны 25,569 малчинд 866.1 тэрбум төгрөгийн хөнгөлөлттэй зээл олгожээ. Ямартай ч Номгон сумын малчид хоршоо байгуулан, хөнгөлөлттэй зээлд хамрагдан, үйл ажиллагаагаа амжилттай явуулж байгаа аж.

Өмнөговь аймгийн МАН-ын хороо “Тэрбумтан Өмнөговьчууд” төслийг аймгийн ИТХ-д өргөн барьж, хэрэгжүүлэхээр ажиллаж байгаа аж. Энэ төсөл хэрэгжсэнээр Өмнөговийн малчид, оюутнууд “Нутгийн дэм” хөтөлбөрт хамруулж, санхүүгийн эрх чөлөөнд хүргэх зорилт тавьжээ. Түүнчлэн аймгийн ИТХ-ын Төлөөлөгч Б.Баянмөнх хийж, хэрэгжүүлж байгаа ажлынхаа талаар тайлагналаа. Уулзалтад оролцсон намын гишүүд, дэмжигчид “Малын бүтээгдэхүүнийг үнэтэй болгох хэрэгтэй. Малчид ноолуураа борлуулж орлого байна. Махны үнэ нэмэгдсэнээр малчдын орлого нэмэгдсэн зүйлгүй. Махны үнийг зах зээлийн жамаар явуулах хэрэгтэй” гэсэн саналуудыг хэлж байлаа. Ахмад гишүүн Л.Энх-Амгалан “Монгол Ардын намын удирдлагууд намын гишүүдээ сонсож байгаад талархаж байна. Залуу малчдыг анхаарч, урамшуулах хүсэлтэй байна” хэмээн санал хэллээ. Уулзалтаар “Хөдөө, орон нутгийг эзэнтэй байлгахын тулд залуу малчдаа дэмжих төрийн бодлого хэрэгтэй” гэдэг байр суурийг Монгол Ардын намын Нарийн бичгийн дарга Ө.Золбаяр хэлээд намын гишүүд, дэмжигчдийн саналыг Удирдах зөвлөлд уламжлахаа илэрхийлэв. 

Мөн мөрдөн байцаалтын шатанд байгаа 1030 эрүүгийн хэргээс 16-г нь шүүхэд шилжүүлэх, 23-ыг нь хаах, нэг хэргийг харьяаллын дагуу шилжүүлэх саналтайгаар прокурорт хүргүүлжээ. Одоогоор АТГ-ын мөрдөн шалгах ажиллагаанд 988 хэрэг шалгагдаж байна.

Шүүхэд шилжүүлэх саналтай хүргүүлсэн хэргүүдийн дунд төрийн үйлчилгээний байгууллагын удирдах албан тушаалтан ажлын хэсгийн даргаар ажиллахдаа бусадтай хамтран үржлийн 19 толгой үхрийг өөртөө болон бусдад давуу байдлаар олгосон хэрэг багтжээ. Ингэснээр хувийн ашиг сонирхлоо хангаж, улсад 221.9 сая төгрөгийн хохирол учруулсан гэж үзсэн байна.

Түүнчлэн олон удаагийн худалдан авалтын үеэр өөртэй нь хамаарал бүхий аж ахуйн нэгжүүдэд давуу байдал олгосон байж болзошгүй үйлдлийг мөн мөрдөн шалгаж, хэргийг прокурорын байгууллагад шилжүүлжээ.

Хүлэмж, агуулах, сэрүүн зоорь, гүний худаг зэрэг шаардлагатай дэд бүтэц, тоног төхөөрөмжөөр бүрэн хангагдсан эдгээр үржүүлгийн газрууд нь тус бүр 2 га талбайд байрлах бөгөөд жилд нийт 500,000 ширхэг тарьц, суулгац үйлдвэрлэх хүчин чадалтай.

Цаашид энд бойжих тарьц, суулгацууд нь говийн бүсийн ойжуулалт, экологийн нөхөн сэргээлт, ногоон байгууламжийг нэмэгдүүлэхэд чухал нөөц болж, биологийн олон янз байдлыг хамгаалах, цөлжилтийг сааруулах, орон нутгийн тогтвортой хөгжлийг дэмжихэд бодит хувь нэмэр оруулах юм.

“Оюу толгой” компани 2022 оноос эхлэн “100 сая мод өвлүүлэн үлдээе” хөтөлбөрөө хэрэгжүүлж, Өмнөговь аймгийн Цогт-Овоо, Сэрвэй сумдад тус бүр жилд 500,000, Ханбогд суманд 250,000 тарьц суулгац бэлтгэх хүчин чадалтай мод үржүүлгийн газар тус тус байгуулсан. Цаашлаад, баруун бүсэд мод үржүүлэг, ойжуулалтын бааз суурийг нэмэгдүүлэх зорилгоор 2026 оны 5 дугаар сарын 02-ны өдөр Архангай аймгийн Цэнхэр суманд жилд 1,500,000 ширхэг шилмүүст, навчит, жимсний мод, сөөгийн тарьц, суулгац бэлтгэх хүчин чадалтай орчин үеийн, механикжсан мод үржүүлгийн газар байгуулах барилгын ажлын шавыг тавилаа.

Жолооч Та анхаарал болгоомжтой хөдөлгөөнд оролцох, тээврийн хэрэгслийн бүрэн бүтэн байдлыг хангах, цаг агаарын урьдчилсан мэдээг сонсож холын замд зорчихыг цагдаагийн байгууллагаас зөвлөж байна. 

Баруун бүс 72.3 хувь, зүүн бүс 71.7 хувь, төвийн бүс 67.4 хувь, хангайн бүс 69.5 хувьтай мал төллөлт үргэлжилж байна.

Улсын хэмжээнд 15,711,2 сая төл хүлээн авч, 15,527,5 сая төл бойжиж, бойжилт 98.8 хувьтай байна гэж ХХААХҮЯ-наас мэдээллээ. 

Нэн их хуурайшилттай: Өмнөговь, Сүхбаатар, Дорноговийн ихэнх нутаг, Ховд, Говь-Алтай, Баянхонгор, Өвөрхангай, Дундговийн өмнөд хэсгээр хуурайшилт нэн их байна.

Их хуурайшилттай: Дархан, Сэлэнгэ, Говьсүмбэр, Дорнодын ихэнх нутаг, Завханы өмнөд, Баян-Өлгий, Увс, Төв аймгийн баруун, Өвөрхангай, Дундговь, Дорноговь, хойд хэсэг, Ховд, Говь-Алтай, Баянхонгор, Хөвсгөл, Булган, Хэнтийн зарим газраар хуурайшилт их байна.

Дунд зэргийн хуурайшилттай: Хөвсгөлийн баруун, Завханы хойд, Төв аймгийн зүүн, Архангайн өмнөд, Төв аймгийн зүүн хэсэг, Булган, Хэнтийн зарим газраар хуурайшилтийн зэрэг дунд түвшинд байна.

Иймд иргэд, малчид та бүхэн ой хээрийн бүсэд зорчихдоо галын аюулгүй байдлыг чанд сахиж, ил гал гаргахгүй байхыг онцгойлон анхааруулж байна.

Эх сурвалж: ЦУОШГ

Авилгатай тэмцэх газарт мэдүүлсэн хамгийн сүүлийн хөрөнгө орлогын мэдүүлгээр Энхбатын өөрийн орлого 69 сая, гэр бүлийн орлого 49 сая төгрөг болсон бөгөөд хадгаламж нь өмнөх мэдүүлгээс 75 сая төгрөгөөр нэмэгджээ. Мөн тэрбээр Lexus RX дөрвөн зуун тавь загварын автомашинтай болж, нэг орон сууц, хоёр автомашины зогсоол, таван га газар, үнэт эдлэл, мал сүрэг эзэмшдэг хэмээн мэдүүлсэн байна. Олон нийтэд тайлагнасан эдгээр өөрчлөлтүүд төрийн өндөр албан тушаал хашиж эхэлсэн хугацаатай давхцаж буй нь ашиг сонирхлын зөрчил, орлогын эх үүсвэрийн ил тод байдлын талаар асуулт үүсгэж байна.

Үүнээс гадна Авлигатай тэмцэх газрын Мөрдөн шалгах хэлтэс Өмнөговь аймгийн Засаг дарга Энхбат болон түүний ойрын хүрээний хэд хэдэн албан тушаалтныг тендерийн үйл ажиллагаанд хууль бусаар нөлөөлсөн, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашигласан байж болзошгүй үндэслэлээр шалгаж эхэлжээ. Шалгалтад Худалдан авах ажиллагааны газрын дарга Ганхуяг, түүний дүү Очирхуяг, Засаг даргын аав Энхээ, Бүсийн дата төвийн дарга Чинбат, Засаг даргын тамгын газрын Хөгжлийн бодлогын хэлтсийн барилгын салбар хариуцсан мэргэжилтэн Мөнхмаа нар багтаж байна.

Эдгээр хүмүүсийн хамаарал бүхий компаниуд сүүлийн дөрвөн жилийн хугацаанд нийт арван хоёр тэрбум төгрөгийн үнэлгээ бүхий ная гаруй тендерт удаа дараа шалгарсан байж болзошгүй талаар Сангийн яаманд гомдол ирсэн нь шалгалтын үндэслэл болжээ. Одоогоор Авилгатай тэмцэх газраас холбогдох этгээдүүдийн гэр, албан өрөөнд нэгжлэг хийх, нотлох баримт илэрвэл дөчин найман цагийн хугацаанд баривчлах, гэмт хэргийн шинж тогтоогдвол шүүхийн зөвшөөрлөөр гуч хүртэл хоногоор цагдан хорих ажиллагаа явуулах төлөвлөгөөтэйгээр шалгалтыг үргэлжлүүлж байна.

Энхбат өмнө нь бөхийн барилдаантай холбоотой бичлэгийн асуудлаар мөн Авилгатай тэмцэх газарт шалгагдаж байсан түүхтэй. Ийм нөхцөлд түүний удирдаж буй аймаг орон нутгийн түүхэнд байгаагүй хэмжээний бонд босгож, олон зуун тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хэрэгжүүлэх гэж байгаа нь санхүүжилтийн ил тод байдал, хяналтын тогтолцооны талаар илүү өндөр шаардлага тавих нөхцөлийг үүсгэж байна.

Өмнөговь аймаг хоёр мянга хорин зургаагаас хоёр мянга хорин найман онд бондын хөрөнгөөр шинэ дулааны цахилгаан станц барьж, бүс нутгийн эрчим хүчний хараат байдлыг бууруулах стратегийн зорилт дэвшүүлж байгаа ч уг төслийн хэрэгжилт, худалдан авалт, гэрээ хэлцэл нь улс төрийн нөлөөлөл, ашиг сонирхлын зөрчил, бүлэглэлийн сонирхлоос ангид, олон нийтийн бодит хяналтад явагдах эсэх нь хамгийн том асуулт хэвээр үлдэж байна.