Хөнгөн цагааны үйлдвэрлэлээр тэргүүлэгч улсуудын нэг болох Хятадын эрх баригчид тус салбарын ширүүн өрсөлдөөн үйлдвэрлэгчдийн үнийг бууруулахад нөлөөлж байгаа тул хүчин чадлын илүүдэл үүсэхээс сэргийлэхээр төлөвлөж байгаагаа мэдэгджээ. Хятадад хөнгөн цагаан үйлдвэрлэлийн дээд хэмжээ жилд 45 сая тонн бөгөөд энэ онд тус хэмжээнээс давж гарах төлөвтэй байна.

Түүнчлэн Америкийн "Alcoa" компани Австрали дахь "Kwinana" үйлдвэрийнхээ үйл ажиллагааг бокситын хүдрийн чанар муудсантай холбоотойгоор зогсоохоо мэдэгдсэн байна. Харин цахилгаанжуулалтын чиглэлээр хурдацтай өсөж буй салбаруудын хэрэглээ ихээхэн нэмэгдсэн, мөн АНУ, Хятадын хооронд худалдааны гэрээ байгуулах нь төлөвтэй байгаа нь эрэлт өсөхөд нөлөөлж байгаа ажээ. 

Бортээгийн уурхай 424 сая коксжих нүүрсний нөөцтэй. Тус ордод нүүрс баяжуулах үйлдвэр барих нэрийдлээр халхавч тендер зарлан, Бортээгийн нүүрсийг зах зээлийн үнээр худалдан борлуулах давуу эрхийг “Админерал” компанид хууль бусаар олгосныг 2023 оны 12-р сард болсон нүүрсний сонсголын үеэр баримтаар ил болгож байсан юм.

Дашрамд дурдахад уг хэрэгт холбогдуулж УИХ-ын дарга асан Д.Амарбаясгаланд Эрүүгийн хуулийн 22.1.2, 22.10.2 дахь хэсэгт заасан зүйл ангиар эрүүгийн хэрэг үүсгэн, яллагдагчаар татсан талаар Нийслэлийн прокурорын газрын хяналтын прокурор Ч.Түмэн-Өлзий даваа гарагт мэдээлсэн юм. 

 

Зочдод компанийн үйл ажиллагааг танилцуулж, байгаль орчны чиглэлээр болон нийгмийн хариуцлагын хүрээнд хийж буй ажлуудын талаар мэдээлэл өгч цаашид хэрэгжүүлэх төсөл, үйл ажиллагааны төлөвлөгөөний талаар танилцуулсан байна.  Байгальд ээлтэй, хаягдалгүй, эдийн засгийн өндөр өгөөж бүхий нүүрс баяжуулах үйлдвэр нь хэрэглэсэн усныхаа 96 хувийг дахин ашигладаг технологитой, үйлдвэрийн барилга байгууламжууд бүгд битүүмжлэлтэй, нүүрсний тортгийг гадагш гаргахгүй, байгаль орчинд ээлтэй баригдсанаараа давуу талтай гэдгийг онцлон танилцуулав.

 

Нэмүү өртөг шингээх үйлдвэрлэлийн төслүүд ашиглалтад орж урт хугацаанд үр ашигтай, тогтвортой үйл ажиллагаа явуулах боломж бүрдсэнээр “Эрдэнэс Тавантолгой” ХК нь 2024 онд Өмнөговь аймагт 747.8 тэрбум, Цогтцэций суманд 17.6 тэрбум төгрөгийн татвар төвлөрүүлэн ажилласан бөгөөд хамтын ажиллагааны гэрээний хүрээнд орон нутгийн хөгжлийн санд жил бүр 3 тэрбум төгрөгийг төвлөрүүлдэг юм. Түүнчлэн компанийн нийт ажиллагсдын 25 хувь нь Өмнөговь аймгийн харьяалалтай иргэд байна.

Өмнөговь аймагт байрлан үйл ажиллагаа явуулдаг уул уурхайн компаниудад гуравдугаар сарын 17-ноос хойш хоол, хүнстэй холбоотой халдварын 3 удаагийн дэгдэлт бүртгэгджээ. 

Тус уул уурхайн компаниудад дөрөвдүгээр сарын 8-наас ХӨСҮТ-ийн эмнэлзүй, тандалтын мэргэжлийн баг аймгийн ЭМГ салбарын хяналтын мэргэжилтнүүдтэй ажиллаж байна.

Мөн өнөөдөр Өмнөговь аймгийн Гурван тэс суманд байрлах уурхайгаас хоол хүнсний гаралтай халдварын сэжигтэй 77 тохиолдол ХӨСҮТ-ийн гэдэсний халдварын тасагт эмнэлгийн тусламж авахаар зөөвлөрлөгдөн ирж байна.

Одоогоор урьдчилсан байдлаар хоол хүнсний гаралтай халдварын сэжигтэй тохиолдлын дэгдэлт тул үргэлжлэн тандалт судалгаа, лабораторийн шинжилгээ хийгдэж байна.

 

Гуравдугаар сарын 17-нд хоолны хордлого өгсөн ажилчдаа ийнхүү эмчлүүлж байгаа аж.

"Эрдэнэс Тавантолгой" ХК-ийн ажилчдыг Улаанбурхан өвчнөөр өвчилсөн байж болзошгүй гэж үзэн ХӨСҮТ-д яаралтайгаар авчирч сорьц, шинжилгээ хийхэд 70 гаруй хүн бүгд хоолны хордлогод орсон нь батлагджээ.

https://dorgio.mn/p/156450

УИХ-ын гишүүн Б.Уянга:

-“Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийг Цогтцэций рүү нүүлгэх талаар арга хэмжээ авч байна уу. “Эрдэнэт” үйлдвэрийн удирдлага Орхонд байгаа учраас хот болтлоо хөгжсөн. Төв оффисоо нүүлгэвэл засаглалын хувьд илүү үр дүнтэй байх болов уу.

Баяжуулах үйлдвэрийг байнгын ашиглалтад 2025 оны гуравдугаар сард оруулахаар төлөвлөж байна. Үүнээс өмнө ашиглалтад оруулах боломжтой юу. Өнгөрсөн дөрвөн жилд хийсэн хамгийн том бүтээн байгуулалт бол энэ болж байна. Нэмүү өртөг шингээгээд экспортолж чадсанаар илүү үр ашиг хүртэх бололцоо бүрдэж байгаа учраас аль болох түргэн ашиглалтад оруулбал хэрэгтэй.

56.7 литр секунд усны хэрэглээг Загийн усны хоолойгоос татаж, 96.6 хувийг нь эргэлдүүлээд усаа дахин ашиглах бололцоо бүрдсэн байна. Газрын доогуурх усны хайгуул дээр хайгуул хийгдсэн үү. 220 секундээс ус татахаар төлөвлөж байна. Ойроос усны эх үүсвэр олж болохоор байна уу?.

“Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийн гүйцэтгэх захирлын үүрэг гүйцэтгэгч Х.Мөнхжаргал:

-Манай компанийн хувьд Даланзадгад хотод байрлах хуучнаар Мэргэжлийн хяналтын байрыг ашигла гэдэг Засгийн газрын тогтоол шийдвэр гарсан.

Шинэ суурьшлын бүсийг  “Эрдэнэс Тавантолгой” ХК 100 хувь өөрийн санхүүжилтээр байгуулахаар зураг төсөл бүх юмаа гаргаад Өмнөговь аймгийн Засаг даргад өгсөн. Улаанбаатар хотод ажиллаж амьдарч байгаа ажилтнуудын орон байр, гэр бүлийнх нь цэцэрлэг, сургуулийн асуудлыг шийдвэрлэхгүйгээр маш их хэмжээний зардал гарахаар байгаа. Тийм учраас төв оффисыг нүүлгэх ажлыг 2025 оноос үе шаттай хэрэгжүүлэхээр төлөвлөж байна. Шинэ суурьшлын бүс байгуулахад асар их хөрөнгө оруулалт ихтэй учраас Өмнөговь аймагтай хамтраад ажлын хэсэг байгуулсан.

“Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийн Стратеги төлөвлөлт төслийн газрын дарга Ц.Анх-Од:

-Байнгын ашиглалтад авах хугацаа гурван сар гэж тавьсан. Урагш нь татах бололцоотой. Манай төсөл дээр хамгийн түрүүнд шийдвэрлэх асуудал нь арваннэгдүгээр сардаа багтаад Улсын комисс ажиллах шаардлагатай. Улсын комисс нь цахилгааны ажил болон дулааны станц, мөн бүх барилга дээр ажиллана.  Эрчим хүч, Хот байгуулалт, Аж үйлдвэр эрдэс баялгийн яамнаас ажиллах Улсын комиссын ажлыг яаралтай зохион байгуулж, үйлдвэрлэлийг комисс иж бүрнээр хүлээн авсны дараа байнгын ашиглалтад оруулах боломжтой байгаа.

Усны ашиглалт хайгуул дээр ордоо тойроод 200 радиус дотроо хайгуул хийхээр тендер зарлаад гүйцэтгэгч нь шалгарсан байгаа.

“Эрдэнэс Тавантолгой ХК:

-Тавантолгой ордын хувьд гидрогеологийн судалгааны ажил хангалтгүй хийгдсэн байдаг. Энэ судалгааны ажлыг өнөө жилээс эрчимжүүлээд явж байна. Уурхайн бүсийн 100 км орчимд ус байгаа юм уу, үгүй юм уу гэдгийг эцэслэн тогтоосны дараа гадаргын усыг хэрэглэх үү, гүний усны их нөөц байна уу гэдгийг тогтоохоор ажиллаж байна.

Ирэх жилийнхээ төлөвлөгөөнд бид хөв цөөрмөө сайжруулж газрын гүн рүү усаа алддаггүй, гадаргад байхдаа ууршдаггүй байдлаар ашиглахаар дахин төлөвлөгөө хийгээд бизнес төлөвлөгөөндөө тусгаад ажиллаж байна.

УИХ-ын гишүүн Г.Лувсанжамц:

-Энэ үйлдвэрээс дайвар бүтээгдэхүүн гарах уу. Дайвар бүтээгдэхүүн гарвал ашиг олно гэж тооцож байгаа юу. Жишээ нь нүүрсний үнснээс гипсэн хавтан үйлдвэрлэх боломжтой. Тавантолгойн цахилгаан станц баригдана гэж байгаа бол түүнтэйгээ уялдсан байдлаар гипсэн хавтандаа дотооддоо нийлүүлдэг болбол давхар ашиг эдийн засагт үүснэ.

Компанийн шинэ суурьшлын төлөвлөгөө Сумын хөгжлийн ерөнхий төлөвлөгөөтэй хэрхэн уялдаж байгаа вэ. 600 айлын орон сууц, 960 хүүхдийн сургууль, 240 хүүхдийн цэцэрлэг, 400 хүний оффис байгуулна гэж. Ажилчиддаа зориулж барьж байна гэж харлаа. Одоогийн байдлаар Цогтцэций сум хоёр сургуультай. Сургуульд нь 2800 сурагч сурдаг, сургууль нь хүрэлцдэггүй. Дөрвөн цэцэрлэгтэй 800 хүүхэд сурахаас 1000 хүүхэд суралцаж байна, ачааллаа дийлэхээ больсон.

“Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийн Нүүрс баяжуулах үйлдвэрийн газрын дарга н.Нямаа:

-Нүүрс баяжуулах үйлдвэрийн ТЭЗҮ-ийг хийхдээ гарсан хаягдлыг дахин боловсруулж, бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх чиглэлээр тусгаж өгсөн байдаг. Хаягдал гарч байгаа, хаягдлыг ширхэглэлээс нь хамаараад бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх боломжтой нөхцлийг бүрдүүлж, анхнаас нь ялгаж авахаар төлөвлөөд хоёр төрлийн хаягдал ялгаж авсан. 1 мм-ээс доош эргэлттэй хаягдал нь дулаан ялгаруулдаг шаварлаг материал байдаг. Барилгын материал хавтан үйлдвэрлэхээр судалгаа хийхээр ажиллаж байна. Үйлдвэрлэл техологийн паркийн цаашдын жижиг дунд үйлдвэрлэлтэй холбоотойгоор өргөжүүлж судалгаа хийхээр төлөвлөн ажиллаж байна.

“Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийн Стратеги төлөвлөлт төслийн газрын дарга Ц.Анх-Од:

-“Эрдэнэс Тавантолгой” ХК нь нийгмийн хариуцлагын хүрээнд санхүүжүүлж Цогтцэций сумын шинэ суурьшлын төлөвлөгөөг хийж, батлуулан орон нутагт хүлээлгэн өгсөн.  Суурьшлын төлөвлөгөөг хийхдээ хүн амын өсөлтийг гурван үе шаттай тооцсон. Эхний шатанд 10 мянган хүн амтай төвлөрлийн бүс болно, дунд шатанд 20 мянган хүн амтай бүс болно, эцсийн шатанд 50 мянган хүн амтай болохоор ерөнхий төлөвлөгөөг батлуулсан.

Сумаасаа төсөл сонгон шалгаруулалтын зарчмаар хуулийн дагуу газраа авсан, эзэшмсэн. Одоо зураг төсөл хийгдэхээр төлөвлөгдөж байна.

УИХ-ын гишүүн Д.Энхтүвшин:

-Өмнө нь ордыг сорчилж ашиглаж байсан бол одоо 30 хувь хүртэл бууруулж бусад давхаргаа ашиглах тал дээр төслийг амжилттай хэрэгжүүлж байгаад баяр хүргэе. Нүүрс угаахад борлуулалтын зах зээл хэв маяг өөр болдог. Угааснаараа эцсийн хэрэглэгч рүүгээ хүрэх боломжтой. Борлуулалт дээрээ эцсийн хрэглэгчтэйгээ шууд холбогдох талаар ямар ажил хийж байна вэ.

Эрчим хүчний нүүрс, угаах үйлдвэрийн гол асуудал нь эдгээр нь овоологдоод ирэхээр байгаль орчин, борлуулалтын асуудал ярих хэрэгтэй болно. Экспортыг ярих шаардлагатай. Төмөр зам ороод ирэхээр өрсөлдөх чадвар нэмэгдэнэ. Энэ чиглэлээр хийгдэж байгаа ямар ажил байна вэ. Угаасан нүүрс, эрчим хүчний нүүрс, завсрын бүтээгдэхүүнтэй болохоор хулгай нэмэгдэнэ. Хяналт яаж тавих вэ?

Аж үйлдвэр эрдэс баялгийн яам н.Намчинсүрэн:

-“Эрдэнэс Тавантолгой” компани болон төрийн болон орон нутгийн өмчит компаниуд биржээр бүтээгдэхүүнээ заавал арилжаалах зохицуулалттай. Тэгэхээр “Эрдэнэс Тавантолгой” компани Биржийн хуулийн хэрэгжилтийг хангаад дуудлага худалдааны зарчмаар борлуулалтаа хийгээд явна.

Тэр тухайн ангилалд заасан нүүрсийг ямар хэмжээгээр борлуулах вэ гэдэг захиалгыг худалдан авагч нь тэр ангилалдаа нийцсэн бүтээгдэхүүнийг худалдан авах борлуулах тэрэнд нь Гаалийн ерөнхий газар хяналт тавиад ажиллаж байгаа.

“Эрдэнэс Тавантолгой” ХК н.Алтанбагана:

-Нэг овоолгын дугаар нэг удаа үүснэ, тэр овоолгыг паспортжуулаад бирж дээрээ тавиад тэр компани худалдаж аваад зөвхөн тэр компани руу ачигдаад тухайн овоолго дуусна. Дээр нь Дотоод цэргийн харуул хамгаалалттай. Биржээр дуудлага худалдаагаар зарж байгаа бүтээгдэхүүн дээр овоолгын дугаарыг тавиад зарж байгаа учраас худалдан авагчийн зүгээс бүх юм нээлттэй чанараа үзээд явах учраас асуудал гарахгүй.

Угаасан нүүрсүүдийн хувьд БНХАУ-ын гангийн том үйлдвэрүүдийн удирдлагатай уулзсан. Нарийн хөөлт дээж авах шаардлагатай байна. Эннэний үндсэн дээр танай бүтээгдэхүүнийг коксын болон гангийн үйлдвэр авах боломжтой гэдэг дээр хамтран ажиллаад явж байна.

Г.ХОРОЛ

https://news.mn/r/2763471/

 

“Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийн засаглалыг сайжруулах, үр ашиг, үнэ цэнийг нэмэгдүүлэхэд чиглэсэн Засгийн газрын шийдвэрийн төслийг боловсруулан хэлэлцүүлэх, мөн “Эрдэнэс Монгол” нэгдлийн хэмжээнд хэрэгжүүлж буй цогц реформын хүрээнд Нийтийн мэдээллийн ил тод байдлын тухай хуульд заасан мэдээллийг олон нийтэд нээлттэй болгох, их өгөгдөлд суурилсан мэдээллийн сан бүрдүүлж, түүнийг ашиглан оновчтой шийдвэр гаргах, компанийн удирдлага менежментийг сайжруулах чиглэлээр Ерөнхий сайд  Л.Оюун-Эрдэнэ Засгийн газрын 2024 оны есдүгээр сарын 18-ны хуралдаанаарүүрэг даалгавар өгсөн. Энэ дагуу Засгийн газрын тогтоолын төслийг өнөөдөр хэлэлцүүлэн дараах шийдвэрийг гаргалаа.

“Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийн засаглалыг сайжруулах, үр ашиг, үнэ цэнийг нэмэгдүүлэх арга хэмжээг олон улсын туршлагад үндэслэн хэрэгжүүлэхийг Монгол Улсын сайд, ЗГХЭГ-ын дарга Н.Учрал, “Эрдэнэс Монгол” ХХК, “Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийн Төлөөлөн удирдах зөвлөл, гүйцэтгэх удирдлагад даалгалаа.

-Тус компанийг олон улсын нээлттэй сонгон шалгаруулалтаар мэргэжлийн удирдлагын багаар удирдуулах чиглэлээр холбогдох ажлыг зохион байгуулж, үр дүнг танилцуулах,

-Мэргэжлийн удирдлагыг нээлттэй сонгон шалгаруулахад олон улсын байгууллагаас зөвлөх үйлчилгээ авах,

-“Эрдэнэс Тавантолгой” хувьцаат компанийн хувьцааны талаар авах зарим арга хэмжээний тухай ”Улсын Их Хурлын 2024 оны тогтоолд зааснаар “иргэдэд олгосон “Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийн хувьцааг тус компанийн энгийн хувьцаанд бүртгэх”-ээр даалгасныг хэрэгжүүлэхтэй холбогдуулан иргэдэд санхүүгийн болон хөрөнгийн зах зээлийн талаарх мэдлэг,  боловсролыг нэмэгдүүлэхэд чиглэсэн сургалтын хөтөлбөр боловсруулан үндэсний хэмжээнд зохион байгуулахыг холбогдох албан тушаалтнуудад үүрэг болголоо.

 

Засгийн газрын өнөөдрийн хуралдаанаар Үндэсний баялгийн сангийн тухай хуулийг хэрэгжүүлэх зарим арга хэмжээний тухай тогтоолын төслийг хэлэлцэн баталлаа.

Тус тогтоолоор,

-“Тодорхой ордыг стратегийн ач холбогдол бүхий ашигт малтмалын ордод хамааруулах тухай” Улсын Их Хурлын 2007 оны 27 дугаар тогтоолын 3 дахь заалтын хэрэгжилтийг хангах хүрээнд стратегийн ач холбогдол бүхий ашигт малтмалын ордын жагсаалтад өөрчлөлт оруулах санал боловсруулах,

-Мөн тогтоолын нэгдүгээр хавсралтад заасан стратегийн ач холбогдол бүхий ашигт малтмалын ордод хамаарч байгаа хил зааг нь тогтоогдоогүй ордуудын талбайн хил заагийг тогтоох саналыг боловсруулж, Засгийн газрын хуралдаанаар хэлэлцүүлж, шийдвэрлүүлэхийг Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайд Ц.Туваанд даалгалаа.

Үндэсний баялгийн сангийн тухай хууль, Ашигт малтмалын тухай хуулийн дагуу стратегийн ач холбогдол бүхий ашигт малтмалын орд, түүний үүсмэл ордыг ашиглаж байгаа хуулийн этгээдийн хувьцааны төрийн эзэмших хувь хэмжээг тогтоох талаар хэлэлцээ хийж, үр дүнг Засгийн газрын хуралдаанд танилцуулахыг Монгол Улсын сайд, Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын дарга Н.Учралд даалгав.

Монгол Улсын Үндсэн хууль, Үндэсний баялгийн сангийн тухай хууль, Ашигт малтмалын тухай хуульд орсон нэмэлт, өөрчлөлтийн хүрээнд стратегийн орд газрыг эргэлтэд оруулж, үр өгөөжийн дийлэнх нь ард түмэнд ногдож байх, тэдэнд тэгш, шударга хүртээх эрх зүйн зохицуулалтыг хэрэгжүүлэх шаардлага зайлшгүй үүсээд байна. Дээрх хууль тогтоомжийн хэрэгжилтийг хангах хүрээнд стратегийн ач холбогдол бүхий ашигт малтмалын ордын жагсаалтад өөрчлөлт оруулах саналыг боловсруулж, Засгийн газрын хуралдаанаар хэлэлцүүлэх нь зүйтэй гэж үзсэн байна.

 

Улсын зээлжих зэрэглэлийн талаарх ерөнхий танилцуулга болон Фитч агентлаг 2024 оны Монгол Улсын Зээлжих зэрэглэлийн үнэлгээг “В+/Тогтвортой” болгон  нэмэгдүүлсэн талаар Сангийн сайд Б.Жавхлан Засгийн газрын гишүүдэд танилцууллаа. Танилцуулгатай холбогдуулан Монгол Улсын зээлжих зэрэглэлийг нэмэгдүүлэх чиглэлээр дунд хугацааны төлөвлөгөө гаргах, холбогдох ажлын хэсгийг байгуулж ажиллахыг Сангийн сайд Б.Жавхланд даалгалаа.

Сүүлийн жилүүдэд дэлхий нийтийг хамарсан Ковид-19 цар тахал, геополитикийн мөргөлдөөний улмаас үүссэн олон хүндрэлтэй нөхцөл байдлаас шалтгаалан дэлхийн 70 гаруй орны зээлжих зэрэглэл богино хугацаанд буурч, эргээд 50 гаруй орны зээлжих зэрэглэл нэмэгдсэн.

Хүнд сорилттой он жилүүдэд Засгийн газрын хэрэгжүүлсэн санхүү, төсвийн сахилга бат, өрийн удирдлагын оновчтой бодлогыг хэрэгжүүлсний үр дүнд зээлжих зэрэглэл бууруулахгүйгээр “В” зэрэглэлд тогтвортой хадгалж ирсэн, улмаар сүүлийн 10 жилд анх удаа зээлжих зэрэглэлээ сайжруулж “В+/Тогтвортой” түвшинд хүргэж чадлаа. 

 

·  “Монгол Улсын хөгжлийн 2025 оны төлөвлөгөө батлах тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг хэлэлцээд УИХ-д өргөн мэдүүлэхээр тогтов.

·  Хөгжлийн банкны үйл ажиллагаа нь холбогдох хууль тогтоомжид нийцэж байгаа эсэх талаар хяналт, шалгалт хийх үүрэг бүхий Ажлын хэсэг байгуулж, бүрэлдэхүүнийг баталлаа. Тус Ажлын хэсгийг Монгол Улсын Тэргүүн шадар сайд бөгөөд Эдийн засаг, хөгжлийн сайд Л.Гантөмөр ахална.

·  Хүсэлтийг нь үндэслэн Л.Бямбасүрэнг Эрүүл мэндийн даатгалын ерөнхий газрын даргын, С.Магнайсүрэнг Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн яамны Төрийн нарийн бичгийн даргын үүрэгт ажлаас нь тус тус чөлөөллөө.

АТГ-ын Мөрдөн шалгах хэлтсийнхэн үүний дагуу мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулж, Өмнөговь аймгийн Засаг дарга, ИТХ-ын даргаар ажиллаж байсан Б.Бадраа, түүний хүү Б.Наранболд, Хан-богд сумын Засаг дарга Х.Нэхийт, мөн сумын Засаг дарга асан, дараа нь Хилийн боомтын онцгой бүрэн эрхт захиргааны Бодлого, төлөвлөлт хариуцсан эрх бүхий албан тушаал хашиж байсан Ш.Эрдэнэжаргал тэргүүтэй хүмүүсийг шалгаж эхэлсэн юм. Тэднийг Ханбогд сумын нутагт хууль зөрчин газар эзэмшүүлэхээр олгосон 38 захирамжтай холбоотойгоор шалгаж, таслан сэргийлэх арга хэмжээ авсан талаар бид цаг тухайд нь мэдээлж байв.

Тэднээс гадна Өмнөговь аймгийн Газрын албаны болон Цогтцэций сумын албан тушаалтнууд ч хууль зөрчин “Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийн тусгай зөвшөөрөлтэй талбайд нэгэн компанид их хэмжээний газар олгосон нь тодорхой болжээ. Эх сурвалжуудын мэдээлснээр “Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийн ашигт малтмалын ашиглалтын тусгай зөвшөөрөлтэй, эл компанийн эзэмшлийн талбайд Цогтцэций сумын Засаг дарга захирамж гарган 2022 оны тавдугаар сард “Рэйлвэй кoүл менежмент” ХХК-д 23.2 га газар олгосон аж. Энэ талаараа “Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийнханд ч мэдэгдээгүй байж. Д.Нацагдорж, Г.Батцэрэн хэмээх эцсийн өмчлөгчтэй, автомашины зогсоол, кэмпийн үйл ажиллагаа явуулах чиглэлээр 2022 оны хоёрдугаар сард байгуулагдсан “Рэйлвэй кoүл менежмент” ХХК-ийнхан Цогтцэций сумын I багийн нутаг, Тавантолгой-Гашуунсухайт чиглэлийн төмөр зам дагуу дээрх хэмжээний газрыг эзэмшсэн гэнэ.

Газрын болон Ашигт малтмалын тухай хууль зoрчин “Эрдэнэс Тавантолгой компанийн эзэмшлийн найман лицензтэй талбайд газар олгосон үйлдэлд Өмнөговь аймгийн Газрын албаны эрх бүхий албан тушаалтан З.Мөнхцэцэг болон сумын Засаг дарга тэргүүтэй хэд хэдэн хүнийг холбогдуулан мөрдөн шалгаж дууссан байна. Улмаар яллах дүгнэлт үйлдүүлэхээр НПГ-т хэргийг нь хүргүүлжээ. 

 

https://livetv.mn/p/298362

Хүн амынх нь ердөө ганцхан хувь хамаг баялгийнх нь эзэн болчихсон. Судалгаа ингэж хэлдэг. Судалгаагүй ч мэдэгддэг. Халаасаа ухаад үз, тэгээд л ойлгогдоно. Харамсалтай гэхээсээ эмгэнэлтэй юм даа, бид. Хажуугаар нь “...Төрийн” хэмээх компаниуд эрх мэдэлд хүрсэн улстөрчдийн хувийн өмч болчихдог гашуун “хууль” манайд байна. Хүн улс төр рүү дайрдгийн цорын ганц шалтгаан энэ юм л даа. Гэхдээ өөрийн юм шиг идэж, уусан нь эхнээсээ дэлбэ үсэрч байна. Тэгвэл нэг хэсэг нь төрийн буюу орон нутгийн өмчтэй, үлдсэн нь хувьд байдаг компаниудад ийм асуудал байдаг. Хэтрэх тал руугаа ороод эхэллээ. 

Том жишээ нь жижиг “Тавантолгой” ХК юм. Тус компани Тавантолгойн нүүрсний орд дээр ашиглалтын 287А тусгай зөвшөөрөлд хамрагдах 169 га-д үйл ажиллагаа явуулдаг  Гурван том хувьцаа эзэмшигчтэй. Өмнөговь аймгийн ИТХ нь  26 859 252 ширхэг хувьцаа буюу 51 хувийг эзэмшдэг. Хувийн хоёр компани дээр 19 328 128ширхэг хувьцаа буюу 36.04 хувь нь байдаг.  Энэ нь нийт хувьцааны 87.04 хувь болно. Үлдсэн 6 827 250 ширхэг хувьцаа буюу 12.96 хувь нь  3206 “жижиг” хувьцаа эзэмшигч дээр байдаг.   “Тавантолгой” ХК-ийн нийт хөрөнгө нь 386 700 013 850.02 төгрөгөөр, эргэлтийн хөрөнгө нь 367 760 480 549.73 төгрөгөөр үнэлэгддэг. 2023 он гарсаар өнөөдрийг хүртэл 36 083 562 199.87төгрөгийн цэвэр борлуулалттай ажилласан. Үүнээс 12 439 544 026.79 төгрөгийн цэвэр ашиг олжээ. Харин тус компани “Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийн хилийн зурваст хууль бусаар олборлолт явуулсан. “...Хэдэн жилийн өмнө мөргөцөг хулгайлсан” асуудалд холбогдсон. Энэ хохирлыг барагдуулахаар хоёр компани 2015 онд акт үйлдэж хүлээлцэхээр тохиролцсон байдаг. Тодруулбал, “Тавантолгой” ХК нь “Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийн ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн хилийн зурвас давж олборлосон нийт 340092.98 тонн нүүрсээс 2017, 2021, 2022 онуудад 70.127 тонн нүүрсийг биетээр хүлээлгэн өгсөн. Энэ нь дуусаагүй байсан юм. Түүнээс болж эзэмшигчид, удирдлагууд нь хууль хяналтынханд шалгуулж байна. Хамгийн гол нь энэ үйл явдал “Тавантолгой” ХК-д тун хүнд тусаад байгаа юм. Дээрхтэй холбоотойгоор Засгийн газраас 2022 оны арванхоёрдугаар сарын 9-нд тус компанид БЭТ томилсон. БЭТ нь 20 хоног ажиллаад “Тавантолгой” ХК-ийн данснаас 19.9 сая ам.доллар буюу тухайн үеийн ханшаар 48 тэрбум төгрөгийг “Эрдэнэс Тавантолгой” руу шилжүүлчихээд яваад өгсөн.

Эндээс нэг харамсалтай зүйл харагдаж байгаа юм. “Тавантолгой” ХК-ийн удирдлагуудын арваад жилийн өмнөх үйл ажиллагаанаас болоод өнөөдөр данснаасаа 48 тэрбум төгрөгийг нэг дор өрөнд өгч байна. Энэ мэдээж компанийн үйл ажиллагаанд шууд нөлөөтэй “зарлага юм. Болж буй үйл явц, хууль хяналтынхны буруутгаж буй хүмүүсийг харвал үүний хохирогч нь Өмнөговь аймгийн ИТХ болон “жижиг” хувьцаа эзэмшигчид болж таарахаар байна. Гэхдээ төрийг төлөөлж буй дарга нар толгой дохиогүй бол хувийн компаниуд нь дур мэдээд “Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийн хил дотор мөргөцөг ухна гэж байхгүй л дээ. Тэгэхээр Өмнөговийнхны өмчит хувьцаа хүчгүйдэж, өгөөж нь үнэгүйдэж байгаа юм.

Өмнөговийн жижиг “Тавантолгой” дээр ийм эргэлзээтэй асуудал үүсээд нэгмөр шийдэгдээгүй байтал Өвөрхангайн “Баянтээг”-тэй холбоотой ноцтой мэдээллүүд яригдах боллоо. Баянтээгийн нүүрсний орд бол Өвөрхангай аймгийн баруун өмнө хэсэгт Нарийнтээл сумын нутагт оршдог. Уурхай нь 1961 онд байгуулагдсан. 1995 оны есдүгээр сараас Аж ахуйн нэгжийн тухай хуулийн дагуу “Баянтээг” ХК болж өөрчлөгдсөн. Баянтээгийн нүүрсний орд газарт MV-000367 дугаартай, 581.74 га талбай бүхий ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшдэг. Өнөөдөр тус компанийн 176 825 ширхэг хувьцаа бүхий 70 хувийг Өвөрхангай аймгийн ИТХ, 59 452 ширхэг хувьцаатай 23.54 хувийг нэр бүхий хувийн компани, үлдсэн 16 331 ширхэг хувьцаатай 6.46 хувийг 240 хүн эзэмшдэг байна. “Баянтээг” ХК-ийн нийт хөрөнгө 17 144 977 479.00 төгрөг, эргэлтийн хөрөнгө нь 11 239 926 134.00 төгрөг аж. Энэ жилийн цэвэр борлуулалт одоогоор 5 715 298 387.00  төгрөг, үүнээс цэвэр ашиг нь 2 380 229 424.00 төгрөг болжээ. Гэвч энэ мэт нь нэлээд дарагдсан “тоо” байх магадлалтай байна. Учир нь “Баянтээг” ХК-ийг энэ нутгийн үе үеийн улстөрчид “саалийн үнээ” болгож иржээ. Тэр нь хэрээс хэтэрч, иргэд нь өөр хоорондоо ярьсаар хэдэн жилийн нүүрийг үзсэн. Одоо энэ нь савнаасаа хальж, зөвхөн Өвөрхангайнхан бус улс даяараа ярьдаг болов. Их олон асуудал байна. Аудитын байгууллага бараг жил бүр “...Ноцтой байна шүү” гэдэг анхааруулдаг. Тоодоггүй. Тэр бүрийг тоочин бичихэд уртаас урт жагсаалт болно. Ерөөсөө л энэ компанид хууль хийгээд санхүүгийн хатуу чанад хяналт хэрэгтэй болсон байгаа юм. Нэг үгээр хэлбэл, 70 хувийг нь эзэмшдэг Өвөрхангайн ИТХ буюу иргэдээс далдуур их олон хууль бус гэж болох үйл ажиллагаа өрнөдөг. Ганцхан жишээ дурдахад л, Өвөрхангайгаас төвийн хэдэн аймгийг Улаанбаатартай хамт дамжаад урагш хил давдаг авто зам дагуух “Баянтээг”-ийн нүүрсний ханган нийлүүлэлтэд тулгалт хийхэд нэлээд “но” илрэхээр байна. Өөрөөр хэлбэл, Өвөрхангайн “Баянтээг” Өмнөговийн “Тавантолгой” шиг болох магадлал бий болчихоод байгаа бололтой. Тэр утгаараа, энэ бол орхиж болохооргүй “сэдэв” юм.